De middeleeuwse meeuw & andere beessies

on

Meeuwen cirkelden in de lucht. ‘Wist je dat men die beesten in de Middeleeuwen ook al irritant vond?’, zei ik, ervan uitgaand dat mijn gesprekspartner het hiermee eens was. Jacob van Maerlant noemt het in zijn Boek der Natuur (Der naturen bloeme) onaangename, gemene vogels die beginnen te krijsen als een storm opsteekt … maar waarom?  En, hoe tem je eigenlijk een draak?

Kop in de haag …
D
e ongelikte beer, de zwanenzang en struisvogelpolitiek: ons bekende uitdrukkingen die voortkomen of afgeleid zijn uit oude verhalen over beesten. Zo likt de beer zijn jongen in vorm, want die worden vormloos geboren. De zwaan zingt zijn dood tegemoet met een prachtig lied. En de struisvogel denkt dat hij niet gezien wordt als hij zijn kop in een haag stopt. Uhuh. En … papegaaien houden van wijn.

Encyclopedie
D
it soort weetjes vind je in Het boek der Natuur. Een middeleeuws werk geschreven door Jacob van Maerlant. Je kunt het vergelijken met een hedendaagse encyclopedie. Nu zijn sommige stukken grappig om te lezen, maar in de Middeleeuwen was het een serieuze bron van kennis. Onder andere bijzonder, omdat de tekst in het Middelnederlands, de volkstaal, geschreven was. (Er valt veel meer te vertellen over Het boek der Natuur, zie het blog van de KB).

Draken
F
alkor uit de Neverending story en Toothless uit How to train your dragon: als we Maerlant moeten geloven bestaan dit soort lieve draakjes niet echt. De Draco is een gevaarlijk dier, zijn grootste vijand is de olifant. Hij eet alles wat giftig is en woont tussen de rotsen. Mocht je er nu eentje tegenkomen: bezweer hem. Sla op een trommel, dat maakt hem bang, omdat het geluid op donder lijkt wat funest is voor een draak. Dan kun je je vastbinden op zijn rug en vliegen naar verre landen. Let wel op: als de zee te uitgestrekt is, stort-ie waarschijnlijk neer. Er is nog een manier om een draak te temmen hoor, maar die kun je zelf lezen. Toch handig om te weten.

En die meeuwen dan?
A
ls we Maerlant moeten geloven krijsen die beesten zo omdat bij een storm de kans op drenkelingen groot is: en die eten ze nu eenmaal graag.

Mijn gesprekspartner had het inmiddels trouwens over de combinatie bazooka en meeuwen die vuilniszakken slopen. Waterpistool mocht ook …


Bronvermelding/ Leuk om te lezen:
Burger, Peter (vert.): Het Boek der Natuur. Amsterdam, 1995. (Ook online beschikbaar via de DBNL)

Helm, Frans A. van der: Magische Dieren. Rare dieren van nergens. Utrecht, 2005.
Jongen, Ludo: Over vogels. Amersfoort, 2011.
Jongen, Ludo: Over viervoeters. Amersfoort, 2005.

*Gebruikte afbeelding: Draco – miniatuur folio 104r van Der naturen bloeme, handschrift Koninklijke Bibliotheek (KB KA 16). Zie gedigitaliseerde handschrift.